انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات پژوهشنامه فرهنگی و اجتماعی کودک و نوجوان 3041-976x مقالات آماده انتشار 2026 05 12 مطالعه و بررسی حضور ادبیات کودک و نوجوان در کتاب‌های درسی دوره متوسطه: الگوها و پیامدها مطالعه و بررسی حضور ادبیات کودک و نوجوان در کتاب‌های درسی دوره متوسطه:الگوها و پیامدها 243477 10.22083/cssca.2026.542781.1086 FA مهدی محمدی گروه آموزشی علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0002-6880-7455 زهره مولوی گروه آموزشی علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران Journal Article 2025 09 08 Abstract<br><br>Purpose: The purpose of this research is to determine the place of literature for children and adolescents in the textbooks of the first and second secondary courses (literature and humanities) in 1402.<br><br>Research method: In this research, 87 textbooks of all the first and second grades of high school were studied line by line using the content analysis method and based on the checklist.<br><br>Findings and results: The findings showed that in general, 349 cases of literature were used in the textbooks of the first secondary school, of which 137 cases were poems and 75 cases were stories. 1143 cases of different types of literature have been used in second secondary level textbooks, of which 780 cases were poems and 133 cases were stories. Books of literary sciences and techniques ranked first with 449 items and Persian books ranked second with 392 items. 57% of the content related to literature is presented in the margins of textbooks and 43% of it is presented in the main text of the books. Ghazal format is in first place with 370 items and Masnavi format is in second place with 279 items. New legends ranked first with 7 items, philosophical and religious legends and talking animals ranked second with 3 items. Historical stories ranked first with 73 cases, philosophical stories ranked second with 37 cases, and religious stories ranked third with 29 cases. Among the authors whose names were mentioned in the textbooks, Ali Shariati and Nader Ebrahimi with 5 works, ranked first and Shahid Motahari, Qaisar Aminpour and Abdul Hossein Zarinkoob with 4 works, ranked first. They are second. Among the poets, Saadi is on the first place with 176 poems, and Maulana is on second place with 104 poems. Iranian poets and writers and poets of the 7th, 14th and 8th centuries are the most dominant group in the textbooks of the first and second level of high school. Also, pictures of poets and writers are rarely used in textbooks. Male poets and writers are more frequent and female poets and writers have a smaller share in the educational system. The word "poetry" is ranked first with 783 repetitions, and "story" is ranked second with 383 repetitions. هدف این پژوهش، تعیین جایگاه ادبیات کودکان و نوجوانان در کتاب‌های درسی دوره متوسطه اول و دوم (رشته ادبیات و علوم انسانی) سال 1402 است.<br><br>روش پژوهش: در پژوهش حاضر، تعداد 87 کتاب درسی کلیه پایه های اول و دوم متوسطه با استفاده از روش تحلیل محتوا سطر به سطر مورد مطالعه قرار گرفتند. <br><br>یافته‌ها: یافته ها نشان داد به طور کلی 349 مورد از ادبیات در کتاب های درسی مقطع اول متوسطه به کار رفته است که از آن تعداد 137 مورد شعر و 75 مورد داستان بوده است. 1143 مورد از گونه‌های مختلف ادبیات در کتاب‌های درسی مقطع متوسطه دوم به کار رفته است که از آن تعداد، شعر با 780 مورد در رتبه اول و داستان با 133 مورد در رتبه دوم بوده است. کتاب‌ علوم و فنون ادبی با 449 مورد در رتبه اول و کتاب فارسی با 392 مورد در رتبه دوم قرار گرفتند. افسانه‌های جدید با 7 مورد در رتبه اول و افسانه‌های فلسفی و دینی و حیوانات سخنگو با 3 مورد در رتبه دوم قرار گرفتند. داستان‌های تاریخی با 73 مورد در رتبه اول، داستان‌های فلسفی با 37 مورد در رتبه دوم و داستان‌های دینی و مذهبی با 29 مورد در رتبه سوم قرار گرفتند. از میان نویسندگانی که نام آن‌ها در کتاب‌های درسی ذکر شده بود، علی شریعتی و نادر ابراهیمی در رتبه اول و مطهری، قیصر امین‌پور و عبدالحسین زرین‌کوب در رتبه‌ دوم قرار گرفتند. از بین شاعران، سعدی در رتبه اول و مولانا در رتبه دوم قرار گرفت. https://cssca.ricac.ac.ir/article_243477_9479c458b23735017d9a1a6f146f04d7.pdf