پژوهشنامه فرهنگی و اجتماعی کودک و نوجوان

پژوهشنامه فرهنگی و اجتماعی کودک و نوجوان

نقش مساجد در جذب نوجوانان به مشارکت در مسجد و تربیت دینی آنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
فریبا شایگان
استاد دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، جامعه‌شناسی، تهران shayegan_fa@yahoo.com
10.22083/cssca.2025.499353.1052
چکیده
مساجد به‌عنوان محل راز و نیاز با خداوند و تبلیغ و ترویج دین مبین اسلام علاوه‌بر کارکردهای اصلی، در طول تاریخ کارکردهای جانبی هم انجام داده و با روش‌های مختلف به جلب حضور و مشارکت نوجوانان در مساجد پرداخته‌اند. این مقاله با هدف بررسی ویژگی‌های مساجد موفق در جذب نوجوانان و تربیت دینی آنان تدوین شده است. این تحقیقی به هدف کاربردی و به‌روش پیمایشی با جامعۀ آماری 300 خانواده از ساکن اطراف سه مسجد فعال و سه مسجد غیرفعال که به شیوۀ خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب شدند، انجام شد. روایی محتوایی تحقیق با نظر اساتید موضوع و پایایی با آلفای کرونباخ بالاتر از هفتاد به دست آمد. این ‌تحقیق نشان داد میزان فعالیت‌های اصلی و جانبی مساجد، مقبویت امام‌جماعت، همچنین ویژگی‌های ظاهری مسجد نقش مهمی در جلب نوجوانان به حضور و مشارکت در مساجد دارد.
کلیدواژه‌ها
تربیت دینی
مسجد فعال
مسجد غیرفعال
نوجوانان

موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Mosques in Attracting Teenagers and Enhancing Their Religious Education

نویسنده English

fariba shayegan
Professor at Amin University of Law Enforcement Sciences. Major in Sociology from Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran. shayegan_fa@yahoo.com
چکیده English

Introduction:
Mosques, as sacred spaces for spiritual connection with God and the propagation of Islam, have historically served secondary functions alongside their primary roles. They employ various methods to encourage adolescent participation, functioning not only as places of worship but also as centers for education, social interaction, and the transmission of religious values across generations. This article examines the characteristics of mosques that successfully attract teenagers and foster their religious education. Attracting adolescents to mosques is not merely about increasing physical attendance; the ultimate goal is to cultivate a profound connection between teenagers and religious values, strengthen their sense of belonging to the Islamic community, and nurture a generation capable of confronting contemporary intellectual and moral challenges.
Method:
This applied research adopted a survey method, with a statistical population of 300 families residing near three active and three inactive mosques, selected via multi-stage cluster sampling. Mosque activity levels served as the selection criterion, distinguishing between "active" and "inactive" mosques. Here, "inactive" refers to mosques with minimal supplementary activities, not a complete absence of function. Questionnaire data were analyzed using SPSS software, with results organized into two distinct sections. Content validity was ensured through expert review, and reliability was confirmed via Cronbach’s alpha (exceeding 0.70).
Findings and Results:
The study revealed that the quantity and quality of mosques' primary and secondary activities significantly influence adolescent attendance and participation. Enhanced primary functions—such as congregational prayers, supplications, religious lectures, and classes—correlate with greater teenage engagement. Additionally, the imam’s acceptability, as both the mosque’s manager and a trusted spiritual leader, plays a pivotal role in attracting youth. The mosque’s external features also contribute notably to this dynamic.
Keywords:
Active mosque, adolescents, inactive mosque, religious education

کلیدواژه‌ها English

Mosque"
teenagers"
participation in mosques"
"
Imam Jamaat"
قرآن کریم.
اقتداری، علی محمد(1367). سازمان و مدیریت، تهران: انتشارات مولوی.
امینی هرندی، رضا(1403). نظریه سیاستی مشارکت فرهنگی - اجتماعی نوجوانان با محوریت مسجد،  مطالعات فرهنگ-ارتباطات، 25(67)، 39-68. Doi:  https://doi.org/10.22083/jccs.2024.471632.3910
آگ برن، نیم، کف(1353). زمینۀ جامعه‌شناسی، ترجمۀ آریانپور، تهران: کتاب‌های جیبی فرانکلین.
تنهایی، ابوالحسن(1371). درآمدی بر مکاتب و نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران: مرندیز.
چلبی، مسعود(1375). جامعه‌شناسی نظم، تهران: نی.
ساروخانی، باقر(1370). درآمدی بر دایره‌المعارف علوم اجتماعی، تهران: مؤسسه کیهان.
شایگان، فریبا(1389). تبیین جامعه‌شناختی مشارکت مردم در مساجد، چاپ دوم. تهران: جامعه‌شناسان
شریف‌فرد، علیرضا، رازینی، روح‌الله و عباسی نوذری، حسین(1399). بررسی راهبردهای کلان تعامل مسجد و کودک با رویکرد تحلیل اهمیت- عملکرد، مدیریت اسلامی، 28(1)، 47-73.
صبوری، منوچهر(1374). جامعه‌شناسی سازمان‌ها، تهران: شب تاب.
عزت زمانی، رضا(1402). سایت 85357466https://www.irna.ir/news/
علاقه‌بند، علی(1372). جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، تهران: بعثت.
فتاحی‌پور، احمد(1351). نهادهای اصلی اجتماعی، تهران: مدرسه عالی دختران ایران.
فرهادی، محمد(1376). بررسی عوامل جذب و دفع جوانان در مساجد تهران، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، (15)، 155-156.
کوزر، لومیس(1369). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی، ترجمۀ ثلاثی، تهران: علمی.
کوئن، بروس(1372). مبانی جامعه‌شناسی، ترجمة توسلی و فاضل، تهران: سمت.
گیدنز، آنتونی(1376). جامعه‌شناسی. ترجمۀ صبوری، تهران: نشر نی.
مکی‌السباعی، محمد(1373). نقش کتابخانه‌های مساجد در فرهنگ و تمدن اسلامی. ترجمۀ شکویی، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
نیک‌گهر، عبدالحسین(1369). مبانی جامعه‌شناسی. چاپ دوم، تهران: رایزن.
وثوقی، منصور و علی‌اکبر نیک‌خلق(1371). مبانی جامعه‌شناسی، چاپ چهارم، تهران: خردمند.
ولی‌زاده، محمدجواد(1402). عوامل و موانع ارتباط جوانان مسجد رو تهران (15 الی19 ساله) با مسجد، پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، 4(1)، 115-138. Doi: 10.22034/riet.2023.13991.1179
هاشمیان‌فر، سیدعلی، شایگان، فریبا و مصطفی سعیدی(1394). بررسی مشارکت جوانان در مساجد با تأکید بر خانواده، فصلنامه شیعه‌شناسی، 13(50)، 33-70.
یازبک حداد، ایوان و لومیس، آدیرث(1371). گسترش ارزش‌های اسلامی در ایالات متحدۀ آمریکا، ترجمۀ افضل وثوقی، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
 
 
Holy Quran.
Aghtedari, A. (1988). Organization and Management. Tehran: Molavi Publications. [in persian].
Amini Harandi, R. (1984). Political Theory of Youth Cultural-Social Participation with a Mosque as the Center. Culture-Communication Studies, 25(67), 39-68. Doi: https://doi.org/10.22083/jccs.2024.471632.3910 [in persian].
Agburn and Nim Kaff. (1974). Background of Sociology. Translated by: Arianpour, 8th Edition, Tehran: Franklin Pocket Books. [in persian].
Alagheband, A. (1993). Sociology of Education. Tehran: Besat. [in persian].
Chalabi, M. (1996). Sociology of Order. Tehran: NI. [in persian].
Cohen, B. (1993). Foundations of Sociology. Translated by: Tavasli and Fazel, Tehran: Samt. [in persian].
Dressler, D. (1968). sociology. Third edition. New York.
Ezzat Zamani, R. (2023). Site 85357466https://www.irna.ir/news/[in persian].
Fattahipour, A. (1972). Main Social Institutions. Tehran: Iranian Girls' High School. [in persian].
Farhadi, M (1997). Study of the factors of attraction and repulsion of youth in Tehran mosques. Final chapter of Basij Strategic Studies. (15), 155- 156. [in persian].
Giddens, A. (1997). Sociology. Translated by: Sabouri, Tehran: Publishing House. [in persian].
Hashemianfar, Ali & Shaygan, F & Saeedi, M. (2015). A Study of Youth Participation in Mosques with an Emphasis on Family. Quarterly Journal of Shia Studies, 13(50), 33-70. [in persian].
Kozer, L. (1989). Life and Thought of the Greats of Sociology. Translation: Salasi, Tehran: Elmi. [in persian].
Makki-al-Saba'i, M. (1994). The Role of Mosque Libraries in Islamic Culture and Civilization. Translated by: Shekoui, Tehran: Islamic Revolution Cultural Records Organization. [in persian].
Nik-Gohar, A. (1980). Foundations of Sociology. Tehran: Risen. Second edition. [in persian].
Sabouri, M. (1995). Sociology of Organizations. Tehran: Shabtab Publishing. [in persian].
Sarukhani, B. (1991). An Introduction to the Encyclopedia of Social Sciences. Tehran: Kayhan Institute. [in persian].
Sharif Fard, A & Razini, R & Nozari, H. (2019). Investigation of the macro strategies of mosque-child interaction with the approach of importance-performance analysis. Islamic Management, 28(1), 47-73. [in persian].
Shaygan, F. (1990). A Sociological Explanation of People's Participation in Mosques. Second Edition. Tehran: Sociologists. [in persian].
Tanhai, A. (1992). An Introduction to Sociological Schools and Theories. Tehran: Marandiz. [in persian].
Valizadeh, M. (1983). Factors and Obstacles in the Relationship of Tehran Mosque-going Youth (15-19 Years Old) with the Mosque. Research in Islamic Education and Training, 4(1), 115-138. Doi: 10.22034/riet.2023.13991.1179[in persian].
Vosoughi, M & Nik-Khalq, A. (1992). Foundations of Sociology. Tehran: Kheradmand. Fourth edition. [in persian].
Yazbek Haddad, Ivan and Loomis, Adireth. (1992). The Spread of Islamic Values ​​in the United States of America. Translated by Afzal Vosoughi, Tehran: Islamic Revolution Cultural Records Organization. [in persian].