پژوهشنامه فرهنگی و اجتماعی کودک و نوجوان

چکیده هدف این مقاله بررسی جایگاه عمل زیبایی در فرایند هویت‌یابی نوجوانان دخترگروه سنی 15-13ساله در شهرقدس است.گرایش به انجام اعمال مرتبط با زیبایی بدن یا بدل شدن آن به یکی از اصلی‌ترین مسائل نوجوانان دختر در شهر قدس (یک ناحیه شهری در حاشیۀ تهران) نیازمند توجه خاصی است؛ چراکه این شهر به‌دلیل واقع شدن در مراکز صنعتی پس‌از تهران دارای بیشترین نرخ مهاجرپذیری و میزبان قومیت‌های مختلفی که ازنظر اقتصادی طبقۀ کارگر محسوب می‌شوند، بوده است. درمبانی نظری برای فهم موضوع هویت و نسبت آن با عمل زیبایی بدن از دیدگاه‌های آنتونی گیدنز، برایان ترنر، مری داگلاس، پیر بوردیو و بودریار الهام گرفته‌ایم. با توجه به ماهیت پژوهش در این پژوهش از رویکرد کیفی و پدیدارشناسی و نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند بوده و با چهارده نفر از دختران نوجوان در شهرقدس مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام گرفته است. روش تحلیل داده­ها به­صورت مضمونی (تماتیک) می­باشد. یافته­های پژوهش نشان داد که این همان شدن با سلبریتی‌ها، اجتماعی شدن زیبایی فردی، ادراک زیبایی، جذابیت بدن و چهره، اقتدارخواهی، شکاف ارزشی با عرف‌ها و زیبایی پذیرشدن هویت به‌عنوان عمده‌ترین مراجع هویت در زمان حاضر، زیبایی را به­عنوان یک مسئله هویتی برای نوجوانان دختر رقم زده­ است. از دیدگاه دختران، انجام کارهای زیبایی در جامعه امروزی امری لازم و ضروری است. بدن به‌عنوان مامنی است که هویت نوجوانان را بازتاب می‌دهد. به ­سخن دیگر، نوجوانان مورد مطالعه در این تحقیق خواستار کسب نشانه‌های هویتی هستند که بتوانند با استفاده از آن­ها در دنیای امروز تصویر مطلوب و مورد پسند از خود را در جامعه ارائه دهند، این هدف ازنظر آن‌ها ازطریق عمل زیبایی قابل تأمین است.

چکیده در این مطالعه، به‌منظور بررسی فراوانی حضور کودکان در پیام‌های بازرگانی، ویژگیی‌های ظاهری کودکان، ساختار خانواده‌هایی که کودکان در آن حضور دارند و مضمونی که حضور کودک در آن پیام به همراه دارد، کل پیام­های بازرگانی پخش‌شده از سیما در ماه­‌های مهر و آبان مشاهده شده است. معانی تلویحی و ضمنی تبلیغات مشاهده‌شده را می‌توان این موارد دانست: کودکان معنابخش خانواده هستند و خانواده بدون حضور کودک بی‌معناست، همچنین شادی‌آور و گرمابخش زندگی‌اند. بچه‌ها بیش از آنکه با همسالان خود ارتباط داشته باشند با والدین، به‌ویژه مادرانشان در ارتباط‌اند و به‌ندرت خارج از بستر خانواده به تصویر کشیده شده‌اند. کودکان بیشتر تنها بازی می‌کنند و این نکته به نوعی بیانگر تک‌فرزندی خانواده‌ها نیز می‌تواند باشد. نتایج به‌دست‌آمده حاکی از آن است که هیچ محدودیتی به‌لحاظ تکرار در تبلیغات کودک و مدت‌زمان پخش تبلیغات در توصیه‌های سازمان وجود ندارد و مدت‌زمان پخش تبلیغات، بیش از آنکه تابعی از حقوق مخاطب باشد، تابع مسائل مالی و هزینه‌های هنگفت تبلیغات است. همچنین، در محدودیت‌های کیفی پخش تبلیغات که حجم بیشتری را به خود اختصاص داده است، مصادیقی وجود دارد که نشان می‌دهد توصیه‌های مطرح‌شده اجرا و دنبال نمی‌شود. همچنین، به‌لحاظ تیپ‌شناسی محصولات، بیشتر تبلیغات به‌جای کارکرد آموزش و خدمت عمومی، کارکردهای مصرفی دارند و در دورترین نقطه تحلیل شناختی مخاطب قرار دارد. به همین دلیل، آنچه در تبلیغات اهمیت دارد، تکنیک‌های اقناعی به‌منظور تأثیر در رفتار مخاطب است و جنبه‌های حقوق مصرف‌کننده و عقلانی در تبلیغات، کمتر در تبلیغات دیده می‌شود. در مجموع به نظر می‌رسد، نظارت و ارزیابی دقیقی نسبت به ساخت تبلیغات و پخش آن در رسانه ملّی وجود ندارد.

چکیده هدف این مقاله تحلیل نحوۀ برساخت ابرقهرمانان زن در دو انیمیشن محبوب کودکان ایرانی بوده است. امروزه انیمیشن‌ها یکی از مهمترین رسانه‌های مصرفی کودکان هستند. انیمیشن‌ها نقش مهمی در انتقال ارزش‌های فرهنگی و هنجارهای اجتماعی دارند و شخصیت‌های اصلی انیمیشن‌ها برای بسیاری از کودکان به‌عنوان یک الگو عمل می‌کنند. یک موضوع چالش‌برانگیز این است که امروزه بخش عمده انیمیشن‌هایی که کودکان تماشا می‌کنند، غیرایرانی هستند و شخصیت‌های اصلی و ابرقهرمان‌های بازنمایی‌شده در آن‌ها به‌عنوان الگوی فرهنگی و اخلاقی برای کودکان ایفای نقش می‌کنند. طی سال‌های اخیر، ابرقهرمان‌های زن نیز در برخی انیمیشن‌ها معرفی شده‌اند که به‌طور خاص می‌توانند از سوی دختران تقلید شوند. بر همین اساس، در این مقاله دو انیمیشن محبوب «دختر کفشدوزکی» و «یخ‌زده» از منظر ویژگی‌های شخصیت ابرقهرمان تحلیل شده‌اند. در این مقاله تحلیل متن این آثار به کمک روش تحلیل مضمون انجام شده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که بازنمایی ابرقهرمانان زن در انیمیشن‌های محبوب کودکان ایرانی، با ترکیبی از عناصر سنتی و مدرن همراه است. از یک‌سو، تأکید بر ویژگی‌هایی چون شجاعت، ماجراجویی و استقلال می‌تواند الگوهای مثبتی برای مخاطبان فراهم کند. ازسوی‌دیگر، حضور عناصر کلیشه‌ای مانند زیبایی ظاهری، رقابت‌های عاشقانه و روابط پیچیده، به‌ویژه برای دختران کودک ایرانی چالش‌برانگیز است. بنابراین، با توجه به نقش تعیین‌کنندۀ انیمیشن‌ها در هویت‌یابی کودکان، سیاستگذاری و سرمایه‌گذاری گسترده در صنعت انیمیشن و معرفی الگوهای بومی با ملاحظه ارزش‌های فرهنگ ایرانی-اسلامی الزامی است.

چکیده مساجد به عنوان مکان‌هایی معناساز از دیرباز نقش عمده‌ای در فرهنگ اجتماعی داشته‌اند. نقشی که لااقل بخشی از آن را از طریق هویت‌بخشی به حاضرین در فضای مسجد اعطا می‌کردند و بدین ترتیب اهالی مسجد، از هویت اجتماعی ویژه‌ای (همچون هویت دینی یا هویت فرهنگی خاص) و نیز هویت فردی و معنوی برخوردار می‌شدند. اینک با توجه به اقتضائات جامعه کنونی، هدف «احیای نقش مساجد در هویت‌بخشی» و خصوصا شکل‌دهی هویت به نسل نوجوان مطالعاتی را از دریچه روان‌شناسی محیطی می‌طلبد و نوشتار حاضر کوشیده است تا مساله هویت‌یابی نوجوان را از منظر «دلبستگی به فضای مسجد» بنگرد و طی مطالعه‌ای کتابخانه‌ای و به روش تحلیلی نشان دهد هر یک از مولفه‌های دلبستگی‌ساز برای نوجوان نسبت به فضای مسجد، با بعدی از ابعاد هویتی او در ارتباط بوده و آن را سامان خواهد داد. بدین ترتیب از میان پنج مولفه تاثیرگذار در ایجاد دلبستگی به مسجد، چهار مولفه متناظر با شکل‌گیری هویت نوجوان است که عبارتند از: مولفه کالبدی مسجد با هویت فردی نوجوان، مولفه حس معنوی با هویت معنوی، مولفه تعاملی با هویت اجتماعی و مولفه عملکردی با هویت فردی و اجتماعی نوجوان.

چکیده هدف این پژوهش بررسی میزان تأثیر سرمایه اجتماعی خانواده بر میزان گرایش نوجوانان به حضور در مسجد و مشارکت دینی است. چهارچوب نظری تحقیق در زمینۀ سرمایه اجتماعی خانواده به‌طور خاص بر مبنای نظریه کلمن و در زمینۀ مشارکت دینی بر مبنای نظریات دورکیم است. جامعه آماری مشتمل بر نوجوانان پسر منطقۀ هجده و براساس آمار 385  نفر در ردۀ سنی دوازده تا هجده سال در نظر گرفته شده است که با استفاده از نمونه­‌گیری غیر احتمالی انتخاب شدند. روش این تحقیق کمی بوده و داده‌های آن ازطریق انجام یک پیمایش گردآوری شده است. به‌منظور جمع­آوری اطلاعات مورد نیاز از پرسشنامه حاوی سیزده سؤال 5 گزینه­ای (که روایی و پایایی آن از روش اعتبار صوری، تحلیل عاملی تأییدی و آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفت) استفاده شد. اطلاعات گردآوری‌شده با استفاده از نرم­افزار آماری SPSS، مورد تجزیه و تحلیل  قرار گرفت. بر مبنای نتایج تحلیل رگرسیونی چند متغیره، سرمایه اجتماعی خانواده بر میزان گرایش نوجوانان به حضور در مسجد مؤثر بوده و متغیر سرمایه اجتماعی خانواده مهم‌­ترین عامل تعیین­کنندۀ مشارکت دینی نوجوانان در این نهاد اجتماعی است.

چکیده هدف از انجام این پژوهش، بررسی اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی و مهارت‌های ارتباطی بر رضایت از زندگی و امیدواری نوجوانان ساکن مراکز نگهداری تحت پوشش ادارۀ بهزیستی شهر سقز بود. روش پژوهش نیمه آزمایشی (شبه آزمایشی) و طرح آن پیش‌آزمون– پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل نوجوانان بی‌سرپرست و بد سرپرست تحت پوشش ادارۀ بهزیستی شهر سقز در مجموع 464 نفر بوده‌اند. با توجه به آزمایشی بودن پژوهش تعداد 22 نفر برای طرح تحقیقی در نظر گرفته شد. ابزارهای پژوهش شامل آموزش ذهن‌آگاهی (کابات زین)، برنامه آموزش مهارت‌های ارتباطی (برزگر بفرویی)، پرسشنامه کیفیت زندگی (وارو شربون) و پرسشنامه امیدواری (اسنایدر) بود. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های به‌دست‌آمده از نمونه‌ها هم از آمار توصیفی و هم از روش‌های آمار استنباطی استفاده شده است؛ همچنین در این تحقیق با توجه هدف اصلی پژوهش که بررسی میزان اثربخشی متغیرهای تحقیق است، برای بررسی نرمال بودن داده‌ها از آزمون لوین و کلموگروف- اسمیرنف و برای بررسی فرضیه‌های تحقیق از تحلیل کوواریانس چند متغیره استفاده شد. در بحث و نتیجه‌گیری و همچنین تبیین نتایج پژوهش می‌توان بیان داشت که آموزش تلفیقی ذهن‌آگاهی و آموزش مهارت‌های ارتباطی بر رضایت از زندگی و امیدواری نوجوانان تحت پوشش ادارۀ بهزیستی شهر سقز تأثیر دارد.