پژوهشنامه فرهنگی و اجتماعی کودک و نوجوان

چکیده مساجد به‌عنوان محل راز و نیاز با خداوند و تبلیغ و ترویج دین مبین اسلام علاوه‌بر کارکردهای اصلی، در طول تاریخ کارکردهای جانبی هم انجام داده و با روش‌های مختلف به جلب حضور و مشارکت نوجوانان در مساجد پرداخته‌اند. این مقاله با هدف بررسی ویژگی‌های مساجد موفق در جذب نوجوانان و تربیت دینی آنان تدوین شده است. این تحقیقی به هدف کاربردی و به‌روش پیمایشی با جامعۀ آماری 300 خانواده از ساکن اطراف سه مسجد فعال و سه مسجد غیرفعال که به شیوۀ خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب شدند، انجام شد. روایی محتوایی تحقیق با نظر اساتید موضوع و پایایی با آلفای کرونباخ بالاتر از هفتاد به دست آمد. این ‌تحقیق نشان داد میزان فعالیت‌های اصلی و جانبی مساجد، مقبویت امام‌جماعت، همچنین ویژگی‌های ظاهری مسجد نقش مهمی در جلب نوجوانان به حضور و مشارکت در مساجد دارد.

چکیده تحقیق حاضر، به بررسی و تحلیل مسائل فرهنگی و اجتماعی کودکان و نوجوانان پرداخته است. با توجه به تحولات فرهنگی و اجتماعی عصر جدید مانند پیچیدگی‌های فرهنگی و اجتماعی ناشی از تقابل سنت و مدرنیته، جهانی‌شدن، و تاثیرات فناوری، چالش‌های بسیاری در مسیر رشد و تربیت این گروه سنی ایجاد کرده است که ضرورت شناخت دقیق این مشکلات را دوچندان می‌کند. دوران کودکی و نوجوانی به دلیل شکل‌گیری هویت و باورها، مرحله‌ای حساس است که عوامل محیطی، خانواده، آموزش، رسانه و جامعه نقش تعیین‌کننده‌ای در آن دارد. هدف این پژوهش شناسایی و تحلیل مسائل و مشکلات فرهنگی و اجتماعی کودکان و نوجوانان از منظر صاحبنظران فرهنگی و اجتماعی به منظور ارائه راهکارهایی جهت ارائه راهکار هایی در برابر آنها است. برای این منظور مصاحبه هایی عمیق با کارشناسان و مسئولان فرهنگی و اجتماعی در زمینه های مرتبط با باورها، اعتقادات، نگرش ها و اوقات فراغت و رابطه با خانواده و جامعه بررسی های مختلف صورت گرفت و حاصل مصاحبه ها با استفاده از نرم افزار مکس کیودا کد گذاری شد و با روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفت . آنگاه چالش های کد گذاری شده در 2 بعد فرهنگی و اجتماعی مورد اولویت بندی قرار گرفت. یافته‌های حاصل از مصاحبه‌ها نشان داد که ارتباطات در فضای مجازی و تضعیف باورهای دینی و مذهبی از جمله مهم‌ترین چالش‌هایی هستند که نوجوانان با آن مواجه‌اند. در ادامه، مسائلی نظیر الگوبرداری از فرهنگ‌های بیگانه، تأثیرات اجتماعی، مشکلات مرتبط با فرزندپروری، و بحران هویت به‌عنوان دیگر اولویت‌های مهم شناسایی شدند.

چکیده چکیده
 پژوهش پیش‌رو، با هدف شناسایی و سنجش عوامل مؤثر بر حضور مجدد اعضاء در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شهرستان نوشهر انجام شده است. این پژوهش با روش پیمایشی و جامعة آماری کلیة اعضاء (کودک و نوجوانان 7-17 سال) که در تابستان 1403 به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نوشهر مراجعه کرده و نمونه آماری، شامل نود نفر و به شیوة نمونه‌گیری خوشه‌ای دومرحله‌ای انتخاب شده است. داده‌های حاصل از پرسشنامه‌ها با استفاده از آزمون‌های دوجمله‌ای، فریدمن، من‌ویتینی‌ و کروسکال‌- والیس تحلیل شد. مهم‌ترین ‌عوامل‌ تمایل‌ حضور مجدد در کانون ‌در گروه‌های ‌هدف؛ انگیزه‌های‌ درونی، رفتار مربیان، منابع ‌موجود، کارگاه‌ها (کارگاه‌های ‌عمومی‌ و تخصصی)، فضای‌ مرکز و امکانات در نظر گرفته شده است. دیدگاه دختران و پسران درخصوص عوامل؛ فضای مرکز، امکانات و انگیزه‌های درونی متفاوت است، به‌گونه‌ای که دختران این عوامل را مؤثرتر می‌دانند. نتایج آزمون کروسکال والیس نشان داد گروه‌های سنی بالاتر نسبت به گروه‌های سنی پایین‌تر، عامل استفاده از امکانات (فضای ‌بازی، ‌آمفی‌تئاتر، نور، سرمایش و گرمایش و...) را مؤثرتر می‌دانند. در یک جمع‌بندی کلی می‌توان گفت که عوامل مؤثر بر تمایل حضور مجدد در کانون، تابع مجموعه‌ای از عوامل است که مهم‌ترین آن، رفتار مربیان است. نتایج پژوهش می‌‌‌‌تواند در سیاست‌گذاری‌های کلان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان یا هر نوع کتابخانه‌ای که به گروه کودک و نوجوان خدمات‌رسانی می‌کند، مفید واقع شود.
 

چکیده یکی از نیازهای اساسی انسان، نیاز به تفریح و سرگرمی و پرکردن اوقات فراغت است. هدف پژوهش پیش‌رو مرور نظام‌مند مقاله‌های داخلی انجام‌شده در حوزۀ سرگرمی کودک و نوجوان است. روش این پژوهش، مرور نظام‌مند است. این نوع مرور روشی هدفمند برای شناسایی، انتخاب و ارزشیابی مطالعات مرتبط و جمع‌آوری اطلاعات با دیدی نقادانه است. به این منظور، کلیدواژۀ «سرگرمی»، «اوقات فراغت» و «تفریح» در پایگاه­های اطلاعاتی نورمگز، مگ‌ ایران، مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی و پرتال جامع علوم انسانی جست‌وجو شد. تعداد مقالاتی که با جست‌وجوی اولیه به دست آمدند، حدوداً ۷۵۶ مقاله فارسی بود که ابتدا توسط یک پژوهشگر انجام شد. در گام بعدی پژوهشگر به حذف مقالات تکراری و نامرتبط با موضوع پژوهش بر اساس ملاک­های ورود و خروج پرداخت و درنهایت تعداد سی مقاله وارد پژوهش شدند. با مطالعه پژوهش‌های انجام‌شده، می‌توان گفت تعداد قابل توجهی از پژوهش‌ها به سرگرمی از منظر بایدها و نبایدهای دینی متمرکز شده است و پژوهش‌های دیگر به‌صورت محدود از جنبه‌های دیگر روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی به سرگرمی پرداخته‌اند. با توجه به نقش سرگرمی در آموزش و تربیت کودکان و نوجوانان کشورمان، لازم است نقش سرگرمی در سلامت روان کودکان و نوجوانان مطالعه شود و در پژوهش‌ها به تأثیر شرایط گوناگون اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بر سرگرمی توجه شود.

چکیده در دهه‌های اخیر، بازی‌های رایانه‌ای به بخشی مهم از زندگی نوجوانان و جوانان تبدیل شده‌اند و زمان قابل توجهی از اوقات فراغت آن‌ها را به خود اختصاص می‌دهند. این پژوهش با هدف بررسی رویکرد تربیتی بازی ویدئویی آمریکایی «ندای وظیفه» تأثیرات آن بر نوجوانان و جوانان انجام شده است. با استفاده از روش پیمایشی و پرسشنامه، داده‌های۴۲۰ نفر از نوجوانان و جوانان فعال درزمینۀ بازی‌های رایانه‌ای، جمع‌آوری و تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که این بازی به‌طور معناداری بر افزایش خشونت، نهادینه‌سازی الفاظ رکیک و تقویت ضدیت با ملیت تأثیرگذار است. براساس تحلیل رگرسیونی، الفاظ رکیک با ضریب ۲۱۸/۰ بیشترین تأثیر را داشته، درحالی‌که خشونت و ضدیت با ملیت به‌ترتیب با ضرایب ۲۰۷/۰ و ۱۶۸/۰ در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. این نتایج بر لزوم توجه به شاخص‌های تربیتی در طراحی بازی‌ها و آموزش والدین و مربیان برای مدیریت استفاده از این رسانه تأکید می‌کند.

چکیده امروز در عصری زندگی می‌کنیم که ارتباط کودک و رسانه یک نگرانی رو به‌فزونی است. حتی کودکان با سن پایین نیز روزانه استفاده زیادی از تلویزیون، گوشی‌های هوشمند، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های ویدئویی و... دارند. با وجود اینکه چنین رسانه‌هایی می‌توانند درزمینۀ آموزش و سرگرمی مفید باشند، ممکن است به کودکان آسیب‌های غیرقابل جبرانی نیز وارد کنند. هدف این پژوهش، شناخت پیامدهای تماشای تلویزیون برای کودکان از ابعاد مختلف این پژوهش با کاربست روش کتابخانه‌ای، از منابع شناسایی‌شده به تناسبِ بحث استفاده کرده و محقق با ابزار فیش‌برداری، داده‌ها را جمع‌آوری کرده است؛ نمونه‌ها نیز به‌صورت هدفمند انتخاب شده‌اند. بر اساس نتایج تحقیق، مهم‌ترین اتفاقی که با گسترش روزافزون رسانه‌ها، کودکان با آن مواجه هستند، هزینه فرصت ازدست‌رفتۀ کودکی است. با صرف زمان بیشتر برای تماشای تلویزیون و استفاده از نمایشگرها در اوقات فراغت، کودکان فرصت سایر فعالیت‌های پراهمیت را از دست داده‌اند. فرصت تجربه‌های واقعی ارتباط با همسالان، حضور در طبیعت، شرکت در بازی‌های گروهی، کسب مهارت‌های حرکتی و... امروزه کودکی بازی‌محور به کودکی گوشی‌محور و رسانه‌محور تبدیل شده است؛ کودکان در این فرایند، فرصت روبه‌رو شدن با انواع تجربه‌های جسمی و اجتماعی حقیقی را از دست داده‌اند. برای رفع پیامدهای منفی تماشای تلویزیون بر کودکان ضرورت هرچه بیشتر نظارت و کنترل فعالانه بر روی محتوایی که کودکان روزانه از طریق تماشای تلویزیون در معرض آن قرار دارند، بیش‌ازپیش آشکار می‌شود.