پژوهشنامه فرهنگی و اجتماعی کودک و نوجوان

چکیده چشم‌انداز فضای مجازی با ترکیبی از فرصت‌ها و مخاطرات، سازندۀ فضای زیست کودکان در سراسر جهان است. اینترنت و فضای مجازی از یک سو فرصت‌های بی‌نظیری که نسل پیش تجربه‌ای از آن نداشته‌اند را در اختیار کودکان قرار می‌دهد و ازسوی‌دیگر، زمینه‌ساز مخاطرات و دل‌نگرانی‌های فراوانی دربارۀ تجربۀ کودکی آن‌ها می‌شود. آموزه­های تحقیقاتی دهه­های اخیر از والدین می­خواهد که میزان استفاده کودکانشان را کنترل کنند و از طرفی، فضای مجازی بستر آموزش، سرگرمی، ارتباطات اجتماعی و... کودکان نسل جدید است. این وضعیت در شرایطی رخ داده است که همه کودکان دانش و مهارت لازم برای حفظ ایمنی و امنیت دیجیتال خود را ندارند و به گفتۀ یونیسف، میلیون­ها کودک در معرض خطر آنلاین قرار گرفته­اند. هدف مقالۀ حاضر دستیابی به تصویری از تاب‌آوری دیجیتال کودکان در ایران است. این ارزیابی بر مبنای تحلیل نظرات و گزارش‌های والدین از مصرف فرزندانشان  و با بهره‌گیری از دوگانه‌ مفهومی امنیت دیجیتال-ایمنی دیجیتال انجام می‌شود. برای تحقق این هدف از روش مصاحبۀ عمیق استفاده و با والدین گروه سنی 9 تا 13 سال گفت‌و‌گو شده است. سؤال اصلی این است که آیا کودکان ما، توانایی‌ها و مهارت‌های حفظ امنیت و ایمنی خود را در زمان استفاده از فضای مجازی را دارند؟ نتایج نشان می‌دهد که شناخت محدودی از خطرهای آنلاین و به‌تبع آن راهکارهای حفظ امنیت و ایمنی دیجیتال وجود دارد.

چکیده در این جستار کوشش شده است تا با رویکردی آماری و توصیفی - تحلیلی، چگونگی رویکرد به کودکان کار در شعر نوجوان ایران تا سال 1390 بررسی شود. بدین منظور، پانزده تن از شاعران کودک و نوجوان گزینش شده و سپس از میان آن دسته از مجموعه­هایی که برای گروه­های سنی «ج تا ه» سروده شده بودند، یک تا پنج مجموعۀ شعری برگزیده انتخاب شد تا با در نظر گرفتن سیر تاریخی سرودن اشعار، تحول این مضمون تا سال1390 بررسی شود. همچنین به پرسش­هایی نظیر اینکه شعر نوجوان، منعکس­کنندۀ کدام­یک از وجوه زندگی کودکان کار است و ازنظر توجه به معیارهای زیبایی ­شناختی چه تحولاتی در نحوۀ پرداختن به این موضوع در شعر نوجوان دیده می­شود، پاسخ دهیم؛ نتایج نشان داد که شاعران در پرداختن به این واقعیت بارز اجتماعی تا حدّی غافل مانده­اند. تنها تعداد اندکی از شاعران با رعایت وجه ادبی و دانش اجتماعی اثری برجسته خلق کرده‌ا‌ند. تنوع در نوع نگرش و تکراری نبودن محتوای آثاری با این موضوع، نشان از تأثر حقیقی شاعران از رنج­ها و مشکلات این کودکان دارد و این امر موجب آفرینش آثاری تصویری و خلاق و ظرفیت­های زیبایی‌شناختی آن­ها را بالا کشیده است.

چکیده بزه و رفتار انحرافی، همانند هنجار در بستری از تعاملات و ارتباطات آموخته می ­شوند و امروزه شبکه ­های اجتماعی به‌عنوان یکی از این بسترها توانستند، طرفداران زیادی در گروه ­های سنی مختلف پیدا کنند و آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهند. دانش‌آموزان با توجه به حساسیت جایگاهشان به‌واسطۀ قرار داشتن در دوران کودکی و نوجوانی ازجمله آسیب­ پذیرترین گروه­ ها در مواجه با شبکه ­های اجتماعی هستند. هدف پژوهش حاضر، بررسی علل تمایل نوجوانان دانش ­آموزان به ارتکاب بزه و رفتار انحرافی در شبکه ­های اجتماعی است. جامعة آماری شامل دانش­­­آموزان ساکن شهر تهران و براساس آمار 2.422.905 نفر در ردۀ سنی هفت تا هجده سال در نظر گرفته شد که با استفاده از نمونه­گیری خوشه­ای انتخاب شدند. روش این تحقیق کمی بوده و داده‌های آن ازطریق انجام یک پیمایش گردآوری شده است. به‌منظور جمع ­آوری اطلاعات مورد نیاز از پرسشنامه حاوی سی سؤال پنج گزینه­ای (روایی و پایایی آن از روش اعتبار صوری، تحلیل عاملی تأییدی وآلفای کرونباخ تأیید شد) استفاده شد. اطلاعات گردآوری شده با استفاده از نرم­افزار آماری SPSS تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان می ­دهد که همبستگی معناداری میان سبک زندگی، به معنای میزان استفاده از فضای مجازی در اوقات فراغت و ازسوی‌دیگر میزان کنترل والدین با رفتار بزهکارانه وجود دارد. همچنین میزان آگاهی دانش ­آموزان نسبت به قوانین و مقررات در تمایل کمتر آنان برای انجام بزه و رفتار انحرافی مؤثر است.

چکیده هدف از انجام این پژوهش، شناسایی مؤلفه‌ها و شاخص‌های مطلوب تربیتی در مدارس ابتدایی است. پژوهش حاضر پدیدارنگاری و از انواع پژوهش­های‌ کیفی است که براساس تجارب زیستۀ مدیران به واکاوی شرایط ناشی از شیوع کرونا و نقش مدیران در این شرایط خاص می‌پردازد. شرکت‎کنندگان این پژوهش 35 نفر از مدیران مدارس ابتدایی ناحیۀ یک و دو شهر ری هستند که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. در این مطالعه با توجه به هدف تحقیق، نوع و ماهیت سؤالات پژوهش از ابزار مصاحبۀ عمیق و نیمه‌ساختاریافته استفاده شده است. کلیۀ مصاحبه‎ها پس‌از معرفی اهدافِ پژوهش به مصاحبه‌شوندگان، ضبط و بلافاصله تایپ شد و تا اشباع داده‏ها ادامه یافت. میانگین مدت هر مصاحبه حدود پنجاه دقیقه بود. برای تحلیل داده‎ها از کدگذاری در دو سطح باز و محوری استفاده شده است. در این پژوهش چهار سؤال اصلی و چند سؤال فرعی در جریان مصاحبه جهت تعمیق اطلاعات مطرح شد. علاوه‌بر کدگذار از بازنگری توسط اساتید فن و افراد متخصص نیز استفاده شد. در مجموع 362 کد استخراج شد که پس‌از حذف کدهای مشابه به 52 کد تقلیل یافت که در سیزده مؤلفه، شش مقوله و درنهایت سه بُعد اصلی (معلم، مدیر و محیط یادگیری) دسته‌بندی شدند. نتایج حاکی از این است که اجرای با کیفیت ابعاد و مؤلفه‌های استخراج‌شده در این پژوهش موجب بهره‌وری فرایند یاددهی-یادگیری در شرایط کرونا و بهبود کیفیت آموزش در فضای مجازی می‌شود.

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی تدریس مبتنی‌بر زیبایی‌شناسی با استفاده از نقشۀ ذهنی بر اهمال‌کاری دانش­آموزان در فضای مجازی انجام شد. پژوهش حاضر، از نوع نیمه آزمایشی و جامعۀ آماری آن، شامل کلیۀ دانش­آموزان پسر پایۀ هفتم مدارس شهر یزد در ﺳﺎل ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ 00-99 بود که در مجموع تعداد سی دانش‌­آموز با استفاده از روش نمونه­‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای به‌عنوان نمونه انتخاب و به روش تصادفی در دو گروه پانزده نفری جایگزین شدند. گروه آزمایش تحت ده جلسه آموزش درس مطالعات اجتماعی با استفاده از نقشۀ ذهنی در فضای مجازی قرار گرفت؛ درحالی­که گروه کنترل هیچ مداخله­ای دریافت نکرد. برای اندازه­گیری متغیر در هر دو گروه پرسشنامه اهمال­کاری تحصیلی سولومون و راث بلوم (1998) اجرا شد و داده­های به‌دست‌آمده از اجرای پیش‌آزمون و پس­آزمون، با استفاده از روش تحلیل­ کوواریانس تک ‌متغیره مورد تجزیه ‌و تحلیل قرار گرفت. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که اثربخشی تدریس مبنی‌بر زیبایی‌شناسی با استفاده از نقشۀ ذهنی بر اهمال­کاری دانش‌آموزان در فضای مجازی باعث کاهش اهمال­کاری تحصیلی دانش­آموزان در مقایسه با گروه کنترل در پس‌آزمون شده است (01/0>P). اثربخشی تدریس بر مبنای زیبایی‌شناسی با استفاده از نقشۀ ذهنی بر اهمال­کاری دانش­آموزان در فضای مجازی می­تواند برای کاهش اهمال­کاری دانش­آموزان در مدارس و مراکز آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده محیط‌زیست در یک تعریف کلی یعنی مجموعه شرایط بیرونی که در طول عمر یک موجود زنده، مانند انسان بر او اثر می‌گذارد. طبق این تعریف نور خورشید، آب، هوا، اقلیم، گیاهان، جانوران و سایر موجودات بی‌جان و جاندار که در زمین وجود دارند و با یکدیگر در ارتباط دوسویه هستند، محیط‌زیست انسان را تشکیل می‌دهند. آموزش حفظ محیط‌زیست را می‌توان از پایه و در قالب آموزش رسمی برای کودکان آغاز کرد. اساس تحقق پایداری در توسعه و حفظ محیط‌زیست، آموزش اخلاق زیست‌محیطی است. اخلاقی که ارتباطات پیچیده و در حال تغییر بین انسان و طبیعت را شناسایی و با حساسیت به آن‌ها پاسخ دهد. بخش اعظمی از بحران‌های زیست‌محیطی معاصر ناشی از تربیت ناصحیح و جهالت علمی و عملی انسان‌ها نسبت به طبیعت و شیوۀ تعامل با آن است که موجب شده تخریب محیط‌زیست به یکی از جدی‌ترین چالش‌های پیش‌روی بشر تبدیل شود. یافته‌های علمی و تجربه‌های متعدد بشری نشان داده، تعلیم‌وتربیت در سنین کودکی آسان‌تر و با پذیرش بیشتری صورت می‌گیرد. ازاین‌رو، آموزش زیست ‌محیط در این دوران می‌تواند نتایج نهادینه‌شده‌تری بر جای نهد؛ بنابراین پژوهش حاضر تلاش دارد، اهمیت آموزش مدرسه‌ای بر زیست‌محیط کودکی و روش‌های آموزشی این مهارت به کودکان را تبیین کند. برهمین‌مبنا، مسئله اصلی پژوهش ناظر بر شیوه‌های آموزش حفاظت از محیط‌زیست بر کودکان و تأثیر آن بر پایداری طبیعت است. در این پژوهش، گردآوری داده‌ها با روش کتابخانه‌ای انجام شده و سپس با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر شیوه‌های اسنادی، داده‌های مرتبط دسته‌بندی و پس‌از پالایش تبیین شده‌اند.